هنرپیشه های قدیم و خواننده های ایرانی

اسفندیار منفرد زاده متولد سال 1319 در شهر تهران می باشد. وی بعد از اتمام هنرستان موسیقی وارد دانشکده ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد ولی بعد از دو سال و نیم آن را رها کرد. بار دیگر بعد از ساختن موسیقی فیلم قیصر از آثار برجسته مسعود کیمیایی برای مدت 9 ماه جهت ادامه تحصیل به شهرهای برلین و وین رفت ولی آنجا نیز تحصیلات خود را نیمه کاره رها کرد. او در آثارش بیشتر از غریزه و ذوق درونی خویش بهره می گرفت. او نزدیک به هشت سال با رادیو در زمینه آهنگسازی همکاری داشت و در حدود 5 سال نیز در اداره فعالیت های فوق برنامه دانشگاه تهران همکاری می کرد.

فردین در سال 1350 سال پر فیلمی را به همراه داشت او در این سال هشت فیلم بازی کرد که عبارت بود از یک خوشگل و هزار مشگل، راز درخت سنجد، همای سعادت، میعادگاه خشم، مردان خشن، مرد هزار لبخند، بابا شمل و ایوب. فیلم یک خوشگل و هزار مشگل فیلمی با مایه های کمیک بود که در نهایت فیلم قشنگی از کار درآمد فروش نسبتا خوبی هم داشت فیلمی که فردین در کارگردانی آن مشارکت داشت اگر چه نامش در تیتراژ دیده نمی شود. فیلم راز درخت سنجد فیلم بعدی فردین فیلمی بود از جلال مقدم کارگردان بزرگ ایرانی که آن هم درون مایه ای کمیک داشت و به موضوع جدل میان زن و مردی می پرداخت که در گذشته عاشق هم بوده اند و هم اکنون دشمن یکدیگر.

عباس شاپوری برای علاقه مندان ترانه و تصنیف دهه های آغازین رادیو ایران نامی آشنا بود. این آهنگساز و نوازنده ویولن سال ۱۳۰۲ در خیابان صفی علی شاه تهران به دنیا آمد. پدرش از دوستداران موسیقی ایران بود و منزلش محل رفت و آمد بزرگانی چون ابوالحسن صبا، كلنل وزیری، مرتضی محجوبی و... بود. ذوق هنری شاپوری خرد سال در چنین محفلی بارور شد به گونه ای كه آموختن موسیقی را نزد استادانی چون اسماعیل زرین فر، حسین یاحقی، حسین هنگ آفرین و ابوالحسن صبا آغاز كرد. همدوره های او در این زمان هنرمندانی چون علی تجریدی، حبیب الله بدیعی، محمد بهار لو و... بودند.

زبان تئاتر ما گنگ است و نمی‌تواند خيلی مسائل را صريح بگويد. به همين دليل دنبال استعاره، نماد و فرم می‌رود تا بتواند پيام خود را به تماشاگر منتقل کند. جعفر والی نويسنده، بازيگر و کارگردان پيشکسوت تئاتر گفت: تئاتر ما آشفته بازاری است که انسان امروزی و شرايط زندگی او را در اين تئاتر نمی بينيم. موضوعات جامعه امروز آنطور که بايد در تئاتر ما مطرح نمی شود و برخی نمايش ها آنقدر انتزاعی و دور از ذهن است که تماشاگر نمی تواند با آن ارتباط برقرار کند. اين پيشکسوت تئاتر با اشاره به نسل گذشته هنرهای نمايشی گفت: ما نسلی با تمام روياها، آرزوها و سرگشتگی ها بوديم. من برای تئاتر زندگی گذاشتم و با عشق و علاقه کار می کردم و در عين حال پشيمان هم نيستم.

جالب است نظر گوگوش، بانوی ترانه های پاپ پارسي زبانان جهان  را  نیز در باره ی هنر و قابلیت های مهرداد آسمانی بدانيم. در تشریح توانائی ها و خصوصیات مهرداد آسمانی، گوگوش آشکارا از فرق بزرگ موجود بین  مهرداد آسمانی با سایر بزرگانی که گوگوش به آثار گذشته شان  افتخار می کند سخن می گوید. در زیر بخشی از مصاحبه ی زیبا و تاریخی هما احسان با گوگوش را که در نوروز 1384 بعمل آمده است و نظر گوگوش درباره ی توانائی های مهرداد  را در بر می گیرد درج می نمائیم: خلاصه ی پاسخ گوگوش به هما احسان که می پرسد: چرا مهر داد آسمانی رو انتخاب کردی برای همکاری؟

اولين فيلم ناطق فارسي، در آينده نزديكي به طهران خواهد رسيد، اولين فيلم ناطق و موزيكال فارسي كه توسط كمپاني فيلمبرداري فارسي در هندوستان و تحت توجه خان‌بهادر اردشير ايراني باشتراك ايراني براي ايرانيان تهيه شده است بزودي در تهران به نمايش گذاشته مي‌شود. براي اسم و موضوع فيلم منتظر اعلان ثانوي باشيد. اين متن نخستين اعلام دخترلر است كه در شماره خرداد 1312 روزنامه ايران به چاپ رسيده است. سينما ماياك در خيابان لاله زار از سي‌ام آبان ماه 1312 نمايش فيلم را آغاز مي‌كند. 4 روز پیش مصادف با هفتاد و سومين سالروز نخستين نمايش دخترلر بود.

مرتضي حنانه در يازدهم اسفند 1301 شمسي در تهران چشم به جهان گشود. او که در خانواده اي اهل دانش و فرهنگ پروش يافت، از دوران کودکي علاقه شديدي به موسيقي داشت. در سال 1313 به درخواست پدرش وارد هنرستان عالي موسيقي مي شود و زير نظر سرگرد غلام حسين مين باشيان به فراگيري اصول تئوري و عملي موسيقي مي پردازد. در سال 1317 با استخدام استادان خارجي، فراگيري ساز هورن را نزد رودلف اوربانتس آغاز مي کند. در همين سال ها به تحصيل کمپزسيون و تکميل نوازندگي هورن - پيانو مي پردازد و قطعات کوچکي را براي دو و چار هورن مي نويسد. در سال 1321 با گرفتن ديپلم هنرستان عالي، آمادگي آن را مي يابد تا با راهنمايي پرويز محمود رهبري ارکستر را به طور تجربي بياموزد.

عبدالعلي همايون در سال 1299 در تهران به دنيا آمد و روز شنبه گذشته بر اثر عارضه قلبي در سن 86 سالگي درگذشت. فعاليت فرهنگي خود را از مطبوعات در سال 1318 به عنوان نويسنده آغاز كرد، در سال 1325 فعاليت خود را در تئاتر آغاز كرد و همچنین در راديو به عنوان خواننده ترانه هاي طنز آميز و پيش پرده خوان فعاليت خود را ادامه داد و طي سال هاي 1328 تا 1356 در 21 فيلم ايفاي نقش نمود. مرحوم همايون فعاليت خود را در سينما از سال 1328 به عنوان خواننده در فيلم واريته بهاري به كارگرداني پرويز خطيبي آغاز كرد و از اين پس بود كه با هنرمايي خود فعاليت مستمر خود را در سينما ادامه داد.

دومين كتاب رضا كيانيان به زودي منتشر مي شود، ناصر و فردين نام دارد. وي در اين كتاب به بازيگري محمدعلي فردين و ناصر ملك مطيعي پرداخته است. او در اين مورد مي گويد: در اين كتاب به وجوهي از شخصيت اين 2 بازيگر پرداخته ام كه پيش از اين شناخته شده نبود. كيانيان به سابقه بازيگري تئاتر و كلاس هاي بازيگري اشاره مي كند كه اين دو چهره نام آشناي سينماي ايران طي كرده اند و در مورد چگونگي انتخاب اين 2 بازيگر مي گويد: هميشه با خودم فكر مي كردم كه چرا بعضي از شخصيت ها در يادها و خاطره ها مي مانند و برخي ديگر اين فرصت را پيدا نمي كنند.

فریاد زیر آب، سایه، هیچکی مثل تو نبود، رازقی پر پر شد...، اینها نام چند ترانه فراموش نشدنی با صدای داریوش، ابی و گوگوش است، ولی آیا آنچه به سر آهنگساز این آثار آمده، به اندازه کارهای روزمره این خوانندگان برای ما اهمیت دارد؟ بابک بیات، آهنگساز مطرح موسیقی فیلم و موسیقی پاپ ایران، هفته‌هاست که به علت نارسایی شدید کبد در بیمارستان ایرانمهر در تهران بستری است. گرچه چند روزی است که مراحل بحرانی بیماری را پشت سر گذاشته و از آی.سی.یو به بخش عمومی بیمارستان منتقل شده ولی همچنان در وضعیت نگران کننده‌ای به‌سر می‌برد.

تماشاگران ساليان دور سينما جوان بالابلند و خوش اندام بزن بهادر مشتي مآب و شيك پوش فيلم هاي سياه و سفيد دهه چهل را خوب به خاطر دارند، جواني كه تا ميانسالي يكي از مهمترين ستاره هاي تاثيرگذار سينماي ماضي ايران بود و كيفيت حضور او را مي شود در سر فصل هاي تاريخ سينما با ويژگي هاي خاصه سينماي زمان خودش جستجو كرد. نام ايرج قادري را در بيش از 70 فيلم سينمايي به عنوان تهيه كننده، كارگردان يا بازيگر خوانده ايم و ديده ايم. اگرچه هيچگاه سينماي مورد علاقه او داعيه ي روشنفكري نداشته است و همواره سعي نموده سينماي داستاني و قصه پرداز را با گرايش به سينماي اكشن دنبال كند.

اسفنديار منفرد زاده يکی ديگر از آهنگسازان خوب کشورمان است. اسفنديار منفرد زاده پس از اينکه هشت سال در راديو کار کرد برای تحصيل عملی موسيقی به دانشکده هنرهای زيبای تهران رفت. اما پس از دو سال و نيم آنجا را رها کرد و مدتی برای تحصيل موسيقی به برلين و وين سفر کرد. او برای خوانندگان بزرگی چون ابی و داريوش و فرهاد و فريدون فروغی آهنگسازی کرده است. آثاری که برای ابی خلق کرده اند شامل طلوع کن، هلا و بشکن می باشد.

شمسی فضل اللهی، در سال 1320 در تهران دیده به جهان گشود. از دوران تحصیل در دبیرستان، علاقه به هنرهای نمایشی خاصه تئاتر او را به روی صحنه و شرکت در نمایش های گوناگون کشانید. ابتدا در سال 1336 با نام مستعار شهرزاد در نمایشات شرکت کرد و اولین نمایشی که در آن ایفای نقشی کرد، دختر ایرانی نام داشت که در تئاتر تفکری روی سن رفت و پس از آن در پیس های متعددی نظیر: تفریحات نیمه شب، آرشین مالالان، بازی بی حرف، گلدسته، در قوزآباد، دزد طبقه اول، تشنگی و گرسنگی، ویس و رامین، طبقه ششم، بکت 5، صندلی را کنار پنجره بگذاریم و تعدادی دیگر بازی کرد.

با اینکه خیلی از خوانندگان پاپ داخل کشور، آرزوی رسیدن به شهرت و کوچ به لس آنجلس یا جایی مشابه را در سر می پرورانند مثل آنچه برای شادمهر عقیلی اتفاق افتاد. اما از آن طرف هم چه بسیار خواننده هایی که دل شان می خواهد به ایران بیایند و با گرفتن مجوز فعالیت، آلبوم هایشان را در تهران منتشر کنند. طی سال های اخیر ماجراهای زیادی در مرکز موسیقی ارشاد و البته در فضای موسیقی مملکت رخ داده و با تغییر سیاست ها، عرصه برای بازگشت هنرمندان قدیمی یا فعالیت خوانندگان جوان خارج از کشور، باز شده است.

درست یادم نیست که اواخر پاییز یا اوایل زمستان 1337 بود. دختر 15 ساله ای با موهای بلند بافته شده با روبان و کفش کتانی سفید هیجان زده اما با ظاهری آرام همراه برادرش شد تا در خیابان هدایت به استودیو شهاب بروند. این استودیو در آن زمان بسیار فعال و پرکار بود و فیلم های همه کشورها را به فارسی بر می گرداند. این دختر کلاس نهمش را تمام کرده بود و تازه در مدرسه شبانه کلاس دهم را شروع کرده بود. چون مجبور بود حتما در آمدی داشته باشد باید کار می کرد. او از خانواده مرفهی نبود پدر و مادرش از هم جدا شده بودند و زندگی اش باید به نحوی اداره می شد. هوشنگ کاظمی برادر این دختر در کار دوبلاژ بود.

استاد ایرج استاد آواز سرگذشت هفتاد و پنج ساله ای دارد که از فراز این زندگی و سرگذشت پربار، ده ها میلیون قلب ایرانی سالیان دراز به شعف و سرور پرداخته اند. من در این مطلب بر آن هستم رخنه ای به رازهای محبوبیت و مردمی بودن استاد ایرج، یکی از خوش صداترین خواننده ی موسیقی ایرانی تاریخ بزنم. هنوز اندک نیستند آنهایی که ایرج را به دلیل آوازخوانی به جای فردین در فیلم ها ملامت می کنند. هنوز بسیاری از موسیقی دانان کشور بر اهمیت جایگاه ایرج در موسیقی آوازی و موسیقی مردمی پی نبرده اند. شاید مشکل اصلی این باشد که اینان توانایی تمییز و تفکیک موسیقی مردمی را از اصیل ندارند و هیچگاه بر این مهم همتی نگمارده اند.